Służebność przesyłu na Warmii i Mazurach – właściwy sąd, opinia biegłego, terminy i koszty sprawy

Służebność przesyłu na Warmii i Mazurach – od czego zacząć sprawę?

Służebność przesyłu na Warmii i Mazurach wymaga ustalenia położenia działki, właściwego sądu oraz zakresu korzystania z nieruchomości przez przedsiębiorcę. Podstawę prawną tworzą cztery przepisy Kodeksu cywilnego – art. 305¹-305⁴ – natomiast właściwość i postępowanie dowodowe reguluje Kodeks postępowania cywilnego. Sąd Rejonowy w Olsztynie nie rozpoznaje automatycznie spraw z całego regionu.

Sprawa nie sprowadza się do pomnożenia powierzchni pasa przez przyjętą stawkę. Najpierw trzeba ustalić, jakie urządzenia znajdują się na działce, kiedy je wybudowano, kto jest ich właścicielem i w jaki sposób przedsiębiorca musi z nich korzystać. Dopiero na tej podstawie można oceniać zakres służebności oraz odpowiednie wynagrodzenie. Wynik zawsze zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

• Nieruchomość – należy oznaczyć ją numerem działki, obrębem ewidencyjnym, gminą i numerem księgi wieczystej.
• Urządzenie przesyłowe – trzeba ustalić jego rodzaj, przebieg, parametry oraz prawdopodobną datę budowy.
• Przedsiębiorca przesyłowy – należy zidentyfikować podmiot, który jest właścicielem sieci albo korzysta z niej na podstawie następstwa prawnego.
• Zakres korzystania – opis powinien obejmować między innymi dojście, dojazd, oględziny, konserwację, naprawy i usuwanie awarii.
• Materiał historyczny – dokumenty z okresu budowy mogą mieć znaczenie dla oceny tytułu prawnego oraz zarzutu zasiedzenia.

W prowadzonych przeze mnie sprawach najwięcej problemów powoduje nie sama obecność słupa, przewodu albo gazociągu, lecz niepełna dokumentacja i zbyt ogólnie opisane żądanie. Dobrze przygotowany wniosek porządkuje pięć warstw sprawy: podstawę prawną, procedurę, dokumenty, terminy i koszty.

Właściwy sąd dla działki na Warmii i Mazurach – jak go ustalić?

Wniosek o ustanowienie służebności przesyłu kieruje się do sądu ustalonego według położenia nieruchomości i przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Granice województwa warmińsko-mazurskiego nie pokrywają się z rejonem Sądu Rejonowego w Olsztynie. Dla każdej działki trzeba sprawdzić gminę, obręb ewidencyjny i aktualny obszar właściwości miejscowej sądu.

Który sąd rozpoznaje wniosek w pierwszej instancji?

W pierwszej instancji sprawę co do zasady rozpoznaje sąd rejonowy właściwy według położenia nieruchomości, zgodnie z regułami postępowania nieprocesowego, w tym art. 606 Kodeksu postępowania cywilnego. Wniosek składa się więc do sądu przypisanego do miejscowości, w której znajduje się działka, a nie do sądu wybranego według miejsca zamieszkania właściciela.

Sąd Okręgowy w Olsztynie może występować jako sąd drugiej instancji w sprawach należących do jego okręgu. Nie oznacza to jednak, że każdy środek odwoławczy z województwa trafi właśnie tam. Sąd Apelacyjny w Białymstoku należy do regionalnej struktury sądownictwa, lecz nie jest sądem pierwszej instancji dla typowego wniosku o ustanowienie służebności przesyłu.

„W sprawach z zakresu prawa rzeczowego właściwy jest sąd położenia rzeczy” – parafraza zasady z art. 606 Kodeksu postępowania cywilnego, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, stan prawny sprawdzany przed publikacją.

Kiedy sprawę może rozpoznać Sąd Rejonowy w Olsztynie?

Tak, Sąd Rejonowy w Olsztynie może rozpoznać sprawę, jeżeli konkretna nieruchomość leży w jego aktualnym obszarze właściwości miejscowej. Sam opis „działka pod Olsztynem” nie wystarcza, ponieważ sąsiednia gmina może należeć do rejonu innego sądu.

Przed złożeniem pisma należy sprawdzić oficjalną informację o obszarze działania sądu. Dane lokalne mogą się zmieniać wskutek reorganizacji sądownictwa, dlatego nie powinno się opierać wyłącznie na dawnym postanowieniu, mapie internetowej lub adresie pocztowym „Olsztyn”. Dane o właściwości wymagają ponownego sprawdzenia bezpośrednio przed wniesieniem wniosku.

Jak sprawdzić właściwość dla konkretnej gminy i działki?

Pierwszy krok polega na ustaleniu numeru działki, obrębu, gminy i powiatu, a następnie porównaniu tych danych z oficjalnym obszarem właściwości sądów rejonowych. Sam numer działki bez obrębu nie identyfikuje nieruchomości jednoznacznie.

1. Sprawdź księgę wieczystą – dział I-O wskazuje oznaczenie nieruchomości, choć dane trzeba porównać z ewidencją gruntów.
2. Ustal obręb ewidencyjny – pomocniczo można wykorzystać Geoportal Krajowy, lecz wydruk ekranu nie zastępuje dokumentu urzędowego.
3. Potwierdź gminę i powiat – potoczne określenie lokalizacji może różnić się od podziału administracyjnego.
4. Sprawdź stronę właściwego sądu – należy zweryfikować obszar działania oraz wydział prowadzący sprawy cywilne.
5. Porównaj dane z rozporządzeniami – w razie wątpliwości miarodajne są przepisy określające siedziby i obszary właściwości sądów.

Przykład 1. Właściciel mieszka w Olsztynie, lecz działka z linią energetyczną znajduje się w innym powiecie. Miejsce zamieszkania właściciela nie przenosi sprawy do Sądu Rejonowego w Olsztynie.

Przykład 2. Nieruchomość reklamowana jako położona „na Mazurach” może podlegać sądowi w Mrągowie, Piszu, Giżycku albo innemu sądowi rejonowemu. Warmia i Mazury to określenie geograficzne, a nie samodzielna jednostka właściwości sądowej.

Wniosek, mapa i materiał historyczny – co przygotować?

Wniosek o ustanowienie służebności przesyłu powinien identyfikować nieruchomość, przedsiębiorcę, urządzenia oraz oczekiwany sposób korzystania z działki. Do pisma należy zgromadzić księgę wieczystą, wypis i wyrys z ewidencji, mapę przebiegu sieci, dokumenty własności oraz korespondencję. Historia urządzeń może przesądzić o kierunku postępowania, zwłaszcza po podniesieniu zarzutu zasiedzenia.

Jakie dokumenty przygotować przed złożeniem wniosku?

Najpierw należy zebrać dokumenty potwierdzające własność działki i lokalizację urządzeń, a następnie uporządkować korespondencję oraz materiały dotyczące budowy sieci. Brak jednego dokumentu nie zawsze wyklucza wniosek, lecz może wydłużyć postępowanie dowodowe.

• Odpis księgi wieczystej – aktualne dane można sprawdzić w systemie Elektroniczne Księgi Wieczyste, jeśli znany jest pełny numer księgi.
• Wypis i wyrys z ewidencji gruntów – dokumenty identyfikują działkę, jej powierzchnię, użytki i granice ewidencyjne.
• Mapa urządzeń – powinna wskazywać przebieg linii, rurociągu lub kabla oraz elementy takie jak słupy, szafy, studnie i stacje.
• Dokument własności – może nim być umowa sprzedaży, postanowienie spadkowe, akt poświadczenia dziedziczenia albo decyzja administracyjna.
• Korespondencja z operatorem – istotne są wnioski, odpowiedzi, projekty umów, protokoły oględzin i propozycje wynagrodzenia.
• Dokumentacja historyczna – należy poszukiwać decyzji lokalizacyjnych, pozwoleń, protokołów odbioru, planów budowy i dokumentów poprzedników prawnych przedsiębiorcy.

Jak oznaczyć działkę i przedsiębiorcę przesyłowego?

Pierwszy krok to podanie numeru działki wraz z obrębem, gminą, powierzchnią i numerem księgi wieczystej; przedsiębiorcę trzeba wskazać zgodnie z aktualnym rejestrem. Nazwa widoczna na rachunku za energię nie zawsze oznacza właściciela infrastruktury.

Urządzenia wymienione w art. 49 Kodeksu cywilnego mogą należeć do przedsiębiorcy, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. W praktyce trzeba odróżnić sprzedawcę energii od operatora systemu dystrybucyjnego, a przy dawnych sieciach przeanalizować przekształcenia przedsiębiorstw państwowych, komercjalizację, połączenia spółek i przeniesienia majątku.

Przykład 3. Właściciel kieruje wezwanie do spółki, od której otrzymuje faktury. Z dokumentów wynika jednak, że sieć należy do odrębnego operatora. Pozostawienie tej rozbieżności może prowadzić do udziału niewłaściwego podmiotu.

Jak sformułować zakres służebności na mapie?

Pierwszy krok polega na opisaniu czynności koniecznych do eksploatacji konkretnej sieci, a dopiero potem na wyznaczeniu ich przestrzennego zasięgu. Nie należy wpisywać przypadkowej szerokości pasa tylko dlatego, że podobny wymiar pojawił się w innej sprawie.

1. Przebieg urządzenia – mapa powinna pokazywać rzeczywistą lokalizację przewodów i elementów naziemnych.
2. Dojście i dojazd – zakres trzeba powiązać z możliwością dostępu ekip, sprzętu oraz pojazdów technicznych.
3. Kontrola i konserwacja – opis powinien wskazywać okresowe oględziny oraz prace utrzymaniowe.
4. Naprawy i awarie – służebność może obejmować wejście na grunt w celu przywrócenia działania sieci.
5. Modernizacja i wymiana – treść żądania wymaga ostrożnego dopasowania do istniejących urządzeń i uzasadnionych potrzeb eksploatacyjnych.
6. Ograniczenia właściciela – należy opisać tylko te ograniczenia, które pozostają związane z wykonywaniem służebności.

Pas służebności przesyłu powinien odpowiadać koniecznemu sposobowi korzystania z urządzeń, a nie automatycznie całej strefie technicznej, ochronnej lub planistycznej. Zakres zależy od rodzaju sieci, jej parametrów, terenu i potrzeb eksploatacyjnych.

Jak przygotować historię urządzeń i zarzut zasiedzenia?

Pierwszy krok to stworzenie osi czasu obejmującej budowę urządzeń, rozpoczęcie eksploatacji, remonty, zmiany przebiegu oraz następstwo prawne przedsiębiorcy. Zarzut zasiedzenia służebności wymaga oceny podstawy posiadania, jego charakteru, ciągłości i upływu właściwego terminu.

Daty z mapy zasadniczej albo oświadczenia pracownika operatora nie powinny być przyjmowane bezkrytycznie. Pomocne mogą być archiwa starostwa, gminy, przedsiębiorcy, dokumentacja techniczna, zdjęcia lotnicze i zeznania świadków. Więcej o tym zagadnieniu wyjaśnia materiał dotyczący zasiedzenia urządzeń przesyłowych.

Przykład 4. Operator podaje, że linię zbudowano w latach 70., ale później przesunięto słupy i zmieniono przebieg przewodów. Dla oceny zasiedzenia znaczenie może mieć nie tylko pierwotna inwestycja, lecz także zakres późniejszego posiadania. Każdy przypadek wymaga osobnej analizy dokumentów.

Biegły geodeta, rzeczoznawca i specjalista branżowy – jaką pełnią rolę?

Biegły geodeta może określić przebieg i powierzchnię projektowanego pasa, rzeczoznawca majątkowy analizuje ekonomiczne podstawy wynagrodzenia, a specjalista branżowy wyjaśnia wymagania eksploatacyjne sieci. Są to trzy odmienne zadania. Sąd dopuszcza dowód z opinii, gdy rozstrzygnięcie określonej kwestii wymaga wiadomości specjalnych na podstawie art. 278 Kodeksu postępowania cywilnego.

Kiedy sąd powołuje biegłego geodetę?

Sąd powołuje biegłego geodetę wtedy, gdy ustalenie przestrzennego przebiegu służebności, jej granic albo powierzchni wymaga wiadomości specjalnych. Geodeta pracuje na podstawie tezy dowodowej sądu i materiału dotyczącego konkretnej działki.

Opinia biegłego geodety może posłużyć do sporządzenia mapy stanowiącej część rozstrzygnięcia. Prywatna mapa ułatwia przedstawienie stanowiska, ale nie wiąże automatycznie sądu. Geoportal Krajowy pomaga wstępnie zlokalizować działkę; nie zastępuje pomiaru terenowego ani dokumentacji sporządzonej według wymogów postępowania.

Co ustala rzeczoznawca majątkowy?

Rzeczoznawca majątkowy ustala ekonomiczne skutki obciążenia nieruchomości i analizuje podstawy wynagrodzenia według tezy sądu, cech działki oraz danych rynkowych aktualnych dla daty wyceny. Nie istnieje jeden regionalny cennik wynagrodzenia za metr kwadratowy pasa.

Znaczenie mogą mieć przeznaczenie gruntu, sposób dotychczasowego użytkowania, powierzchnia pasa, rodzaj urządzeń oraz intensywność ingerencji. Wynagrodzenie za służebność nie powinno być utożsamiane mechanicznie z czynszem dzierżawnym ani samym spadkiem wartości nieruchomości. Temat rozwija osobny materiał: wynagrodzenie za słupy energetyczne.

„Nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy prawem korzystania w oznaczonym zakresie, zgodnie z przeznaczeniem urządzeń” – parafraza art. 305¹ Kodeksu cywilnego, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, 1964.

Czy potrzebny jest biegły z branży energetycznej?

To zależy od sporu: biegły energetyk może być potrzebny, gdy strony kwestionują minimalny zakres dostępu, parametry linii, sposób prowadzenia napraw albo relację pasa służebności do wymagań eksploatacyjnych. Sam fakt istnienia urządzenia energetycznego nie przesądza jeszcze o konieczności powołania takiego specjalisty.

Przykład 5. Przedsiębiorca żąda pasa pozwalającego na wjazd ciężkiego sprzętu, a właściciel uważa, że wystarczy dostęp pieszy. Ocena techniczna może wymagać wiadomości branżowych, natomiast naniesienie uzgodnionego wariantu na mapę pozostaje zadaniem geodety.

Jak zgłosić zarzuty do opinii biegłego?

Pierwszy krok to porównanie opinii z tezą dowodową, dokumentami i obliczeniami, a następnie wskazanie konkretnych braków. Samo stwierdzenie, że wynik jest niekorzystny, zwykle nie wyjaśnia sądowi, na czym polega błąd.

• Metoda – zarzut powinien wskazywać, dlaczego przyjęte podejście nie odpowiada przedmiotowi opinii.
• Dane źródłowe – trzeba oznaczyć pominięte dokumenty, błędne parametry albo nieaktualne informacje.
• Obliczenia – uwagi powinny przedstawiać konkretną niespójność rachunkową lub jednostkową.
• Zakres tezy – należy wskazać pytanie sądu, na które biegły nie odpowiedział albo odpowiedział warunkowo.
• Warianty pasa – można żądać wyjaśnienia, dlaczego odrzucono węższy lub inaczej poprowadzony wariant.
• Opinia uzupełniająca – wniosek powinien określać pytania wymagające dodatkowej odpowiedzi.

Koszty, czas trwania i ryzyka – co trzeba uwzględnić?

Koszt sprawy obejmuje opłatę od wniosku, zaliczki na opinie biegłych, dokumenty, ewentualne oględziny oraz wynagrodzenie pełnomocnika. Według art. 39 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych opłata od wniosku o ustanowienie służebności przesyłu wynosi 100 zł; wysokość tę należy sprawdzić przed złożeniem pisma według aktualnego tekstu ustawy.

Jakie opłaty i zaliczki mogą powstać?

Opłata od wniosku wynosi obecnie 100 zł, natomiast zaliczki na biegłych nie mają jednej ustawowej kwoty i zależą od zakresu zlecenia, nakładu pracy oraz liczby specjalności. Dane dotyczące opłat sprawdzono według ustawy o kosztach sądowych; wymagają ponownej kontroli bezpośrednio przed publikacją i wniesieniem sprawy.

• Opłata sądowa – wnioskodawca uiszcza ją przy składaniu wniosku, z uwzględnieniem aktualnych przepisów o zwolnieniu od kosztów.
• Zaliczka na geodetę – może obejmować analizę akt, pomiary, mapę oraz udział w oględzinach.
• Zaliczka na rzeczoznawcę – zależy od liczby wariantów, danych rynkowych i zakresu wyceny.
• Zaliczka na eksperta branżowego – pojawia się, gdy spór wymaga oceny technicznej urządzeń.
• Koszt dokumentów – obejmuje między innymi wypisy, wyrysy, mapy i materiały archiwalne.
• Koszt pełnomocnika – zależy od umowy, zakresu pracy i stopnia złożoności sprawy.

Zaliczka na biegłego nie jest ostatecznym rozliczeniem. Sąd może po wykonaniu opinii wezwać do dopłaty albo zwrócić niewykorzystaną część. O kosztach pomiędzy uczestnikami rozstrzyga z uwzględnieniem art. 520 Kodeksu postępowania cywilnego oraz stanowisk i interesów uczestników.

Od czego zależy czas trwania sprawy?

Postępowanie może trwać od wielu miesięcy do kilku lat, ale nie jest to gwarantowany ani urzędowy przedział dla sądów Warmii i Mazur. Czas zależy przede wszystkim od liczby opinii, zarzutu zasiedzenia, kompletności dokumentów, liczby uczestników i środków odwoławczych.

1. Kontrola formalna wniosku – braki w oznaczeniu działki, żądaniu albo załącznikach prowadzą do wezwań i opóźnień.
2. Stanowisko przedsiębiorcy – spór o tytuł prawny lub zasiedzenie rozszerza materiał dowodowy.
3. Opinie biegłych – termin zależy od dostępności specjalisty, oględzin i konieczności uzupełnienia opinii.
4. Dokumenty historyczne – poszukiwania w archiwach mogą wymagać wielu zapytań do różnych instytucji.
5. Rozprawy i przesłuchania – liczba terminów rośnie, gdy uczestnicy zgłaszają świadków albo nowe warianty pasa.
6. Postępowanie odwoławcze – apelacja od postanowienia wydłuża drogę do prawomocnego zakończenia.

Kto ostatecznie ponosi koszty postępowania?

To zależy od relacji interesów uczestników, wyniku poszczególnych żądań i decyzji sądu na podstawie art. 520 Kodeksu postępowania cywilnego. Osoba wykładająca zaliczkę nie musi zostać obciążona nią ostatecznie, ale nie ma też automatycznej gwarancji pełnego zwrotu.

Przykład 6. Właściciel wpłaca zaliczkę na opinię geodety, a przedsiębiorca kwestionuje proponowany przebieg. Po zakończeniu sąd rozlicza wydatki w postanowieniu, biorąc pod uwagę przebieg sprawy. Sama wpłata nie przesądza jeszcze, kto poniesie koszt.

Przed skierowaniem sprawy do sądu dobrze jest porównać propozycję umowną, koszty dowodów i ryzyko zasiedzenia. Pomaga w tym analiza opisana jako służebność przesyłu krok po kroku. Rozróżnienie instancji przedstawia także materiał Sąd Rejonowy w Olsztynie czy Sąd Okręgowy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Sąd Rejonowy w Olsztynie rozpoznaje sprawy dotyczące wszystkich działek w województwie?

Nie. Właściwość zależy od położenia konkretnej nieruchomości i ustawowego obszaru działania sądu, a granice województwa warmińsko-mazurskiego nie są granicami rejonu jednego sądu. Gminę, obręb i właściwy sąd trzeba sprawdzić przed złożeniem wniosku.

Czy w sprawie zawsze potrzebnych jest kilku biegłych?

Nie, liczba biegłych zależy od zagadnień spornych. Geodeta, rzeczoznawca majątkowy i biegły energetyk odpowiadają na inne pytania, dlatego sąd może powołać jednego specjalistę, kilku biegłych albo uznać określony dowód za zbędny.

Czy prywatny operat szacunkowy zastępuje opinię biegłego sądowego?

Nie, prywatny operat nie uzyskuje automatycznie funkcji opinii biegłego powołanego przez sąd. Może jednak wspierać stanowisko, porządkować dane i wskazywać pytania do opinii sądowej. Jego znaczenie zależy od treści oraz całego materiału dowodowego.

Czy można zakwestionować opinię biegłego?

Tak, uczestnik może zgłosić zarzuty i pytania w terminie wyznaczonym przez sąd. Uwagi powinny wskazywać błędną metodę, dane, obliczenia, pominięte dokumenty albo brak odpowiedzi na tezę dowodową. Niekorzystny wynik sam w sobie nie dowodzi wadliwości opinii.

Kto płaci zaliczkę na opinię?

Sąd wskazuje uczestnika zobowiązanego do wyłożenia zaliczki i określa jej termin. Wpłata ma umożliwić wykonanie dowodu, ale nie przesądza o końcowym rozliczeniu kosztów. Ostateczna decyzja zależy od podstaw zastosowanych przez sąd.

Czy sąd zasądzi wynagrodzenie według kwoty podanej przez właściciela?

Nie ma takiej gwarancji. Sąd ocenia zakres koniecznego korzystania, materiał dowodowy, właściwości nieruchomości i opinie biegłych. Kwota końcowa może różnić się zarówno od żądania właściciela, jak i od propozycji przedsiębiorcy.

Czy można ustanowić służebność bez procesu sądowego?

Tak, właściciel i przedsiębiorca mogą zawrzeć umowę, co do zasady w formie aktu notarialnego wymaganej dla oświadczenia właściciela ustanawiającego ograniczone prawo rzeczowe. Treść umowy powinna precyzyjnie określać działkę, urządzenia, pas, sposób dostępu i wynagrodzenie. Warunki nadal zależą od dokumentacji oraz negocjacji.

Czy obecność urządzeń zawsze oznacza prawo do wynagrodzenia?

Nie. Trzeba zbadać istniejący tytuł prawny przedsiębiorcy, wcześniejsze umowy, decyzje, zakres posiadania i ewentualne zasiedzenie. Sama obecność słupa, kabla albo rurociągu nie przesądza jeszcze wyniku sprawy ani wysokości świadczenia.

Źródła i literatura

Poniższe źródła tworzą podstawę prawną i instytucjonalną opracowania. Przed wniesieniem sprawy należy sprawdzić aktualne teksty ustaw, obszary właściwości sądów i nowsze orzecznictwo, ponieważ zmiana przepisów lub organizacji sądownictwa może wpłynąć na procedurę.

Akty prawne

1. Kodeks cywilny – w szczególności art. 49 oraz art. 305¹-305⁴.
2. Kodeks postępowania cywilnego – w szczególności art. 278, art. 520 i art. 606.
3. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – przepisy o opłacie od wniosku i wydatkach na biegłych.

Źródła instytucjonalne i orzecznictwo

1. Sąd Rejonowy w Olsztynie – aktualne informacje dla interesantów i dane organizacyjne, dostęp sprawdzany przed publikacją.
2. Sąd Najwyższy – baza orzeczeń – orzecznictwo dotyczące służebności przesyłu, wynagrodzenia i zasiedzenia.
3. Geoportal Krajowy – pomocnicza identyfikacja działek i danych przestrzennych.
4. Elektroniczne Księgi Wieczyste – przeglądanie księgi po podaniu pełnego numeru.

Stan prawny i dane lokalne należy zweryfikować na dzień podejmowania czynności. Artykuł ma charakter informacyjny, nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani konsultacji z radcą prawnym, adwokatem, geodetą lub rzeczoznawcą majątkowym. Ocena właściwego sądu, szans procesowych, kosztów i zakresu służebności zawsze zależy od dokumentów oraz okoliczności danej sprawy. W celu przeanalizowania nieruchomości i materiału historycznego można skontaktować się z kancelarią radcy prawnego Rafała Burakowskiego w Olsztynie.

r. pr. Rafał Burakowski

Radca prawny wpisany na listę Okręgowej Izby Radców Prawnych w Olsztynie. Od 2016 r. radca prawny, od 2017 r. prowadzi własną Kancelarię Radcy Prawnego w Olsztynie. Specjalizuje się w prawie cywilnym, rodzinnym oraz sprawach frankowych (CHF), a od 2020 r. z sukcesami reprezentuje kredytobiorców w sporach z bankami.